Usapang Rayuma: Mga Sanhi, Sintomas at Gamot

Usapang Rayuma: Mga Sanhi, Sintomas at Gamot

Ang Rayuma o Arthritis sa Ingles ay tumutukoy sa pamamaga ng isa o higit pang mga kasukasuan. Ang pangunahing sintumas ng Arthritis ay ang pananakit at paninigas ng kasukasuan na lumalala kasabay ng pagtanda. Sa kasalukuyan, walang iisang gamot sa rayuma ngunit, marami ng makabagong paraan at mga gamot ang nalikha upang maibsan ang sakit na iniinda ng milyun-milyong Pilipinong dumaranas nito.

May humigit kulang 100 uri ng arthritis sa mundo. Ang dalawang sa pangunahing uri ang Rayuma— “osteoarthritis” at “rheumatoid arthritis” ay pumipinsala sa mga joints sa magkaibang paraan.

Osteoarthritis

Ito ang pinaka-karaniwang klase ng arthritis. Ang osteoarthritis ay tumutukoy sa pagkasira ng joint’s cartilage – ang matigas, makintab na bumabalot sa dulo ng buto. Kapag ito’y tuluyung nasira, maaring magresulta ito sa direktang pagkikiskisan ng mga buto na magdudulot ng matinding pananakit at limitadong galaw. Ang pagkasira ng mga cartilage ay nangyayari sa loob ng matagal na panahon, o maaring mapabilis ng impeksiyon sa kasukasuan.

Rheumatoid arthritis

Sa rheumatoid arthritis, inaatake ng sariling immune system ang lining ng joint capsule na tinatawag na “synovial membrane”. Ito ay isang matigas na membrane na bumabalot sa iba pang bahagi ng joints. Kapansin-pansin ang pamamaga ng kasukasuan ng mga taong dumaranas ng rheumatoid arthritis. Pagkalipas ng ilang taon, tuluyan ng masisira ng sakit ang buong cartilage at buto sa kasukasuan.

Sa kabuuan, ang Osteoarthritis ay tumutukoy sa pagkasira ng joint’s cartilage samantalang, ang Rheumatoid arthritis ay tumutukoy sa isang autoimmune disorder na sumisira sa lining ng joints (synovium).

Mga Sanhi ng rayuma

Walang iisang sanhi para sa lahat ng uri ng arthritis. Ang dahilan o mga dahilan ay iba’t iba depende sa uri ng arthritis. Maari itong sanhi ng mga sumusnod:

  • Namana (Family History) – Ang iyong mga genes ay makakaapekto upang ikaw ay magkaroon ng arthritis dahil ilan sa mga uri ng arthritis ay namamana (hereditary). Kaya mas mataas ang posibilidad na magkaroon ka rin nito kung ang iyong mga magulang o kapatid ay nakaranas din ng arthritis.
  • Edad (Age) – Ang posibilidad na magkaroon ka ng iba’t ibang uri ng arthritis tulad ng osteoarthritis, rheumatoid arthritis at gout ay tumataas kasabay ng pagtanda.
  • Kasarian (Sex) – Ang mga babae ay mas mataas ang posibilidad na dumanas ng rheumatoid arthritis, samatalang mas laganap naman ang gout sa mga lalaki.
  • Dating Pinsala sa kasukasuan (Previous joint injury) – Ang mga taong dati ng napinsala ang kasukasuan, halimbawa ay nabalian habang naglalaro ng isport ay mataas ang tyansa na magkaroon ng arthritis sa parehong kasukasuan.
  • Labis na Katabaan (Obesity) – Ang labis na taba ay nagbibigay ng diin o stress sa mga kasukasuan, lalo na sa mga tuhod, balakang, at gulugod o spine. Ang mga taong obese ay mas mataas ang posibilidad na magkaroon ng arthritis.

Mga Sintomas ng rayuma

Ang madalas na mga sintomas ng arthritis ay nakakaapekto sa mga joints o kasukasuan. Depende sa uri ng iyong arthritis, maari kang makaranas ng mga sumusunod:

  • Pananakit
  • Paninigas
  • Pamamaga
  • Pamumula
  • Limitadong paggalaw ng mga kasukasuan

Paano sinusuri ang rayuma?

Sa iyong eksaminasyon, susuriin ng doctor ang iyong mga kasukasuan kung ito ay nagpapakita ngsintomas ng pamamaga at pamumula. Maari ka rin niyang palakarin upang kanyang malaman kung gaano mo pa kabuti naikikilos ang iyong mga kasukasuan. Depende sa uri ng arthritis na maari mong taglay, maaring gawin ng iyong doctor ang mga sumusunod na pagsusuri.

Laboratory Tests

Ang pagsusuri ng iba’t ibang body fluids ay makakatulong upang matukoy ang uri ng arthritis na iyong nararamdaman. Kabilang sa mga fluids na ito ay dugo, ihi, at mga joint fluid. Upang makakuha ng sample ng iyong joint fluid, lilinisin ng doctor ang namamagang bahagi ng iyong kasukasuan bago tusukin ng karayom ang iyong joint space (aspiration).

Imaging

Ang ganitong mga pagsusuri ay makakatulong upang malaman ang mga sanhi ng problema sa iyong mga kasukasuan. Halimbawa nito ang mga sumusunod:

  • X-rays. Gamit ang mababang lebel ng radiation, maaring makita ang pinsala sa buto at cartilage. Hindi kayang ipakita ng X-rays ang mga unang pinsala o early damages sa buto ngunit, ito ay madalas ginagamit upang masubaybayan ang sakit.
  • Computerized tomography (CT). Ang mga CT Scanners ay kumukuha ng iba’t ibang impormasyon at angulo mula sa X-rays upang makagawa ng malinaw larawan. Parehong kayang ipakita ng mga CT Scanners ang buto pati ang mga nakapaligid na malalambot na tisyu dito.
  • Magnetic resonance imaging (MRI). Pinagsama ng MRI ang kakayahan ng radio waves at malakas na magnetic field upang mas makakuha pa ng malinaw at detalyadong cross-sectional na mga larawan ng malalambot na tisyu tulad ng cartilage, tendons at ligaments.
  • Ultrasound. Ang teknolohiya na ito ay gumagamit ng high-frequency waves upang makakuha ng larawan ng malalambot na tisyu, cartilage, at iba pang bahagi na naglalaman ng fluid tulad ng “bursae”. Nakakatulong din ang ultrasound upang magabayan ang paglalagay ng needle tuwing kumukuha ng fluid at gayundin tuwing nagtuturok o injection.

Mga Gamot sa Rayuma

Iba-iba ang gamot na ginagamit depende sa uri ng rayuma na iyong nararamdaman. Ang mga sumusunod na ang pinakaraniwang gamot sa rayuma

  • Analgesics. Ang mga gamot na ito ay nakakatulong upang mabawasan ang pananakit ng kasukasuan ngunit, wala itong epekto para sa pamamaga. Halimbawa nito ay mga acetaminophen (Tylenol), tramadol (Ultram, Ultracet), at iba pang gamot na may oxycodone (Percocet, Oxycontin) o hydrocodone (Norco, Vicoprofen)
  • Nonsteroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs). Ang mga NSAIDs ay parehong nakakabawas ng pananakit at pamamaga. Halimbawa ng over-the-counter NSAIDs ay ibuprofen (Advil, Motrin IB) and naproxen sodium (Aleve). Ang ibang uri ng NSAIDs ay maaring makuha lamang kung may kaukulang preskripsiyon mula sa doctor. Kailangang maging maingat sap ag-inom ng mga oral na NSAIDs dahil ito ay maaring magdulot ng pananakit ng tiyan, heart attack at stroke. Mayroon ding uri ng NSAIDs na pwedeng ipahid sa bahagi ng kasukasuan na sumasakit.
  • Counterirritants. Ang ilan sa mga creams at ointments ay mayroong sangkap na menthol or capsaicin. Ito ang parehong ingredient na nagpapa-anghang sa mga sili. Ang pagpahid nito sa nakakapagpatigil sa pagtra-transmit ng pain signals sa kasukasuan.
  • Disease-modifying antirheumatic drugs (DMARDs). Ang gamot na ito ay madalas ginagamit para sa rheumatoid arthritis. Pinapabagal o pinapatigil ng mga DMARDs ang immune system sa pag-atake sa iyong kasukasuan. Halimbawa ng gamot na ito ay methotrexate (Thexall) at hydroxychloroquine (Plaquenil).
  • Biologic response modifiers. Kadalasang ginagamit kasama ng Disease-modifying antirheumatic drugs (DMARDs). Ang mga biologic response modifers ay ginawa upang labanan ang mga problema sa iba’t ibang protein molecules na kasama sa immune response ng katawan. Kabilang sa mga gamot na ito ay etanercept (Enbrel) at infliximab (Remicade).
  • Corticosteroids. Kasama sa ganitong uri ng gamot sa rayuma ang prednisone at cortisone. Binabawasn ng gamot na ito ang pamamaga at hinahadlangan din ang immune system sa pagsira sa linings ng kasukasuan. Ang mga corticosteroids ay maaring inumin o direktang iturok sa nananakit na kasukasuan.

Alternatibong Gamot sa Rayuma

Physical Therapy

Ito ay maaring makatulong sa ibang uri ng rayuma. Ang pag-eehersisyo araw araw ay makakatulong upang mapatatag ang mga muscles na nakapligid sa kasukasuan. Sa ibang kaso ng rayuma, maaring kailanganin gumamit ng mga saklay at braces.

Operasyon (Surgery)

Kapag hindi tumalab ang iba’t ibang gamot sa rayuma, maaring irekomenda ng iyong doctor na ikaw ay sumailalim sa operasyon. Kabilang sa mga operasyon sa rayuma ang mga sumusnod:

  • Joint repair. Ang labas ng mga kasukasuan ay pinapakinis at hinahanay upang mabawasan ang pananakit at upang maging maayos ang performance ng mga buto. Ang ganitong uri ng operasyon ay maaring gawin arthroscopically – sa pamamagitan ng maliliit na tahi sa joint
  • Joint replacement. Tinatanggal ang sirang joint at pinapalitan ito ng artipisyal na buto. Ang nagdurugtong na mga buto sa balakang at tuhod ang pinaka-karaniwang pinapalitan sa ganitong operasyon.
  • Joint fusion. Madalas ginagamit ang operasyon na ito para sa mga maliliit na joints tulad ng nasa pulso, bukung-bukong, pati ng sa mga daliri. Inaalis ang dulo ng dalawang buto sa joints pagkatapos ay nilo-lock hanggang sa tuluyang maghilom at magduktong.

KATULAD NA MGA ARTIKULO